लघुनाटिका : “मला फुलू द्या…”
(मंचावर मंद प्रकाश. एका कोपऱ्यात मुलगी बाहुलीशी खेळत बसलेली. पार्श्वभूमीला हलकं बालसंगीत.)
मुलगी :
आई… आई… मी शाळेतून आले!
आई :
आली माझी चिमुकली!
आज काय शिकली माझी परी?
बाबा :
हो बेटा… सांग ना…
आज शाळेत काय शिकवलं?
मुलगी :
काही नाही बाबा…
(क्षणभर थांबते. बाहुली उचलते.)
मुलगी :
आई… बघ ना…
माझी बाहुली किती सुंदर दिसते…
अगदी माझ्यासारखी ना?
आई :
हो ग बाळा…
तू आणि तुझी बाहुली… दोघीही खूप गोड आहात.
बाबा :
नाही… माझी ही बाहुलीच सर्वात सुंदर आहे!
(मुलीला जवळ घेतात. चॉकलेट देतात.)
बाबा :
चल आता सांग…
एबीसीडी शिकवलं का आज?
मुलगी :
नाही बाबा…
आज टीचरनी “Good Touch आणि Bad Touch” शिकवलं…
(क्षणभर शांतता.)
बाबा :
अरे वा…
हे तर खूप महत्त्वाचं आहे.
(बाबा खेळता खेळता बाहुली हातातून जोरात हिसकावतात. मुलगी दचकते.)
आई :
अहो… असं करू नका… बाबा आहेत ते…
मुलगी : (घाबरलेल्या आवाजात)
आई… टीचर म्हणाल्या…
वाईट स्पर्श कुणाचाही असो…
त्याला “नाही” म्हणायचं…
(बाबांचे हात थरथरतात. ते हळूच बाहुली खाली ठेवतात.)
बाबा :
इतक्या लहान वयात…
माझ्या लेकराला
स्पर्शातला फरक शिकावा लागतोय…
(प्रकाश मंद. पार्श्वभूमीला बातम्यांचे आवाज —
“चार वर्षांच्या चिमुरडीवर अत्याचार…”
“समाज हादरला…”)
आई : (कान झाकत)
बस करा…
नको ऐकवू अशा बातम्या…
प्रत्येक वेळी वाटतं…
ही बातमी आपल्या घरातली नसावी…
बाबा :
मुलगी घराबाहेर पडली की
बापाचं काळीज दारातच अडकून राहतं…
(समाज १ पुढे येतो.)
समाज १ :
आजही काही नजरा
स्त्रीकडे माणूस म्हणून पाहत नाहीत…
फक्त शरीर म्हणून पाहतात…
समाज २ :
आणि मग चिरडलं जातं बालपण…
तुटतात बाहुल्या…
आणि रडतं आयुष्यभर एक निरागस मन…
(पोलिस पुढे येतो.)
पोलिस :
कायदे कठोर आहेत…
शिक्षाही होतात…
पण विकृत मानसिकता
आजही मोकाट फिरतेय…
(शिक्षक पुढे येतात.)
शिक्षक :
पूर्वी आम्ही मुलांना कविता शिकवत होतो…
आता स्वतःपासून स्वतःला कसं वाचवायचं
हे शिकवावं लागतंय…
(पूर्ण अंधार. फक्त मुलीवर स्पॉटलाईट.)
मुलगी : (डोळ्यात पाणी)
आई…
मी एवढी वाईट आहे का गं…?
मला तर फक्त खेळायचं होतं…
शाळेत जायचं होतं…
मोठं व्हायचं होतं…
माझं बालपण
कोणाच्या वासनेपुढे इतकं स्वस्त का होतं…?
(स्त्री आवाज घुमतो.)
स्त्री आवाज :
प्रत्येक स्त्री
उद्याचा संसार घडवते…
जन्म देते…
माया देते…
आणि तरीही
तिलाच सुरक्षित जग मागावं लागतं…
(अंतर्मनाचा आवाज. पूर्ण शांतता.)
अंतर्मन :
प्रत्येक कळीची एकच आर्त हाक आहे…
मला खेळू द्या…
मला बागडू द्या…
मला श्वास घेऊ द्या…
कळी फुलण्याआधी
तिला खुडू नका…
“मला… फुलू द्या…”
(काही क्षण शांतता पसरते.
मुलगी डोळे पुसते आणि बाहुली घट्ट धरून उभी राहते.
आई-बाबा तिच्या दोन्ही बाजूंना येऊन उभे राहतात.)
आई :
बाळा, तू वाईट नाहीस...
आणि तू एकटीही नाहीस.
आता फक्त रडायचं नाही, तर लढायचं!
बाबा :
हो बेटा...
आता भीतीला दारातच रोखायचं.
तुझा आवाज हीच तुझी खरी शक्ती आहे.
(मुलीचा चेहरा आता करारी दिसतो.
ती प्रेक्षकांकडे बघून बोलते.)
मुलगी :
मी कळी आहे...
पण आता मी कोमेजणार नाही!
कोणी वाकड्या नजरेने पाहिलं,
तर मी गप्प बसणार नाही.
स्वतःचं रक्षण करण्याचा हक्क माझा आहे,
आणि मला साथ देणं,
हे तुमचं कर्तव्य आहे!
(समाज, शिक्षक आणि पोलीस एकत्र येतात
आणि साखळी करून उभे राहतात.)
शिक्षक :
आम्ही आता फक्त पुस्तके नाही,
तर ढाली बनायला शिकवू.
पोलीस :
आम्ही गुन्हेगाराला शिक्षा करू,
पण तुम्ही तक्रार करायला कचरू नका.
सगळे मिळून (एका सुरात) :
कळी फुलू द्या…
तिचं बालपण जगू द्या…
भीतीच्या या अंधाराला
आता कायमचं दूर करू द्या…!
(मुलगी बाहुली उंच धरते.)
मुलगी :
मी घाबरणार नाही…
कारण आता समाज जागा होतोय!
(मंचावर पूर्ण प्रकाश होतो.
सर्व कलाकार पुढे येऊन अभिवादन करतात.)
माधवी नितिन मोतलिंग
कामोठे पनवेल
लघुनाटिका अभिप्राय – “मला फुलू द्या…”
माधवी नितीन मोतलिंग यांची “मला फुलू द्या…” ही लघुनाटिका केवळ रंगमंचीय सादरीकरणापुरती मर्यादित नसून ती बालपणाच्या कोवळ्या कळीला स्पर्श करणारी, समाजाच्या अंतरात्म्याला हलवणारी एक प्रभावी सामाजिक अभिव्यक्ती आहे. बालसुरक्षा आणि लैंगिक अत्याचारासारख्या अत्यंत संवेदनशील विषयाला नाट्यरूप देताना लेखिकेने साधेपणा आणि गंभीरता यांचा अत्यंत समतोल साधला आहे.
नाटिकेची सुरुवात अतिशय नैसर्गिक आणि घरगुती वातावरणातून होते. आई-बाबांचे प्रेमळ संवाद आणि मुलीचे बाहुलीशी खेळणे हे दृश्य प्रेक्षकांच्या मनात सुरक्षितता आणि कोमलतेची भावना निर्माण करते. हीच साधेपणाची पार्श्वभूमी पुढील घटनांच्या तीव्रतेला अधिक ठळक बनवते.
“Good Touch आणि Bad Touch” या प्रसंगातून नाटिकेला वास्तवाची तीव्र जाणीव प्राप्त होते. बालमानसात सुरक्षिततेविषयीची जागरूकता निर्माण करणे किती आवश्यक आहे, हे अत्यंत परिणामकारक पद्धतीने अधोरेखित होते. मुलीचं दचकणे आणि वडिलांचा क्षणिक भावनिक संघर्ष हे प्रसंग नाट्याला खोल भावनिक परिणाम देतात.
समाज, पोलीस आणि शिक्षक या पात्रांच्या प्रवेशामुळे नाटिकेला वैयक्तिक पातळीवरून सामाजिक आणि संस्थात्मक पातळीपर्यंत विस्तार मिळतो. समाजातील विकृती, जबाबदारीची जाणीव आणि व्यवस्थेची भूमिका यांचे वास्तववादी चित्रण प्रभावीपणे समोर येते. विशेषतः “समाज १” आणि “समाज २” यांचे संवाद स्त्रीकडे पाहण्याच्या विकृत दृष्टिकोनावर परखड प्रकाश टाकतात.
शिक्षक पात्रातून शिक्षणव्यवस्थेतील बदल अधोरेखित होतो. पूर्वी मूल्यशिक्षणावर भर देणारे शिक्षण आता स्वसंरक्षणाच्या गरजेकडे वळले आहे, ही काळाची वास्तवता नाटिकेत स्पष्टपणे उमटते.
नाटिकेचा अंतिम भाग अत्यंत प्रभावी आणि आशावादी आहे. मुलीचा आत्मविश्वासपूर्ण उद्गार आणि “मी कळी आहे, पण आता कोमेजणार नाही” ही जाणीव संपूर्ण नाटिकेला सशक्त आणि प्रेरणादायी शेवट देते. भीतीचे रूपांतर आत्मशक्तीत होणे हा या नाट्याचा सर्वात महत्त्वाचा संदेश आहे.
भाषा साधी, प्रवाही आणि भावस्पर्शी आहे. संवाद नैसर्गिक असल्यामुळे पात्रे अधिक वास्तववादी भासतात. प्रतीकात्मकता विशेषतः कळी, बाहुली आणि फुलणे या प्रतिमांमधून नाटिकेला काव्यात्म खोली प्राप्त होते.
काही ठिकाणी संवाद अधिक संक्षिप्त आणि नेमके असते तर नाट्यगती अधिक तीव्र झाली असती. समाज पात्रांच्या संवादात वैयक्तिक अनुभवांचा समावेश झाल्यास परिणाम अधिक ठसठशीत झाला असता. अंतिम संदेश काहीसा अधिक सूक्ष्मतेने दिल्यास नाट्य अधिक प्रगल्भ भासले असते.
एकूणच, ही लघुनाटिका भावनिक, सामाजिक आणि नाट्यदृष्ट्या अत्यंत प्रभावी असून मंचीय सादरीकरणासाठी पूर्णतः उपयुक्त आहे. ती केवळ नाटिका न राहता बालसुरक्षेचा जागर करणारा सामाजिक आरसा ठरते आणि प्रेक्षकांच्या मनात दीर्घकाळ ठसणारा परिणाम निर्माण करते.
©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई
दिनांक: २६/०५/२०२६ वेळ: ०६:०३
Post a Comment