अभिप्राय: ‘झाडांना हवा सेलिब्रिटींचा दर्जा’

अभिप्राय: ‘झाडांना हवा सेलिब्रिटींचा दर्जा’ 

प्रकाश सावंत यांचा ‘झाडांना हवा सेलिब्रिटींचा दर्जा’ हा लेख केवळ पर्यावरण संवर्धनाविषयीचे चिंतन मांडणारा नसून, मानवी संवेदनांना जागृत करणारा एक प्रभावी जाहीरनामा आहे. विकासाच्या नावाखाली सुरू असलेल्या वृक्षतोडीच्या विदारक वास्तवाचे चित्र लेखकाने अत्यंत नेमक्या शब्दांत उभे केले असून, झाडांचे मानवी जीवनातील अनन्यसाधारण महत्त्व समर्थपणे अधोरेखित केले आहे. निसर्ग, मानव आणि संस्कृती यांतील अतूट नाते लेखाच्या प्रत्येक ओळीतून प्रत्ययास येते. त्यामुळे हा लेख वाचकाला केवळ माहिती देत नाही, तर अंतर्मुख होऊन आत्मपरीक्षण करण्यास प्रवृत्त करतो.

सयाजी शिंदे यांच्या विचारांची मांडणी करताना लेखकाने त्यांच्या पर्यावरणप्रेमी व्यक्तिमत्त्वाचा अत्यंत सखोल वेध घेतला आहे. झाडांशी जिव्हाळ्याचे नाते जोडणारी त्यांची दृष्टी, सण-उत्सवांतील पर्यावरणीय भान आणि वृक्षसंवर्धनाविषयीची प्रामाणिक तळमळ या वैशिष्ट्यांचे चित्रण अत्यंत प्रभावी झाले आहे. होळी, देवपूजा, सामाजिक समारंभ यांसारख्या प्रसंगांशी पर्यावरण संवेदनशीलतेची सांगड घालून लेखकाने लोकमानसाला सहज भिडणारी मांडणी केली आहे. परिणामी, पर्यावरण संरक्षण ही संकल्पना उपदेश न वाटता जीवनशैलीचा अविभाज्य भाग बनते.

लेखाची भाषाशैली अत्यंत प्रवाही, ओघवती आणि भावस्पर्शी आहे. विचारांची मांडणी नेमकी, सुबोध आणि परिणामकारक असून शब्दप्रयोग संयत व आशयपूरक आहेत. उदाहरणांचा समर्पक वापर, प्रसंगनिष्ठ निरीक्षणे आणि भावनिक आवाहन यामुळे लेख वाचकाच्या मनात खोलवर झिरपतो. गंभीर विषय असूनही लेख कुठेही बोथट वाटत नाही; उलट तो आशा, संवेदना आणि सामाजिक जबाबदारीची प्रेरणा देतो. ही लेखन कौशल्याची मोठी ताकद ठरते.

‘झाडांना सेलिब्रिटींचा दर्जा’ ही संकल्पना लेखाचा केंद्रबिंदू असून ती अत्यंत नावीन्यपूर्ण, प्रभावी आणि विचारप्रवर्तक आहे. जिवंत झाडांचे वाढदिवस साजरे करणे, त्यांना मान-सन्मान देणे आणि त्यांच्या संवर्धनासाठी सामाजिक चळवळ उभारणे ही कल्पना केवळ प्रतीकात्मक न राहता पर्यावरणीय जाणीव रुजवण्याचे प्रभावी माध्यम ठरते. यामुळे झाडांकडे पाहण्याची मानवी दृष्टी बदलू शकते आणि भावी पिढ्यांमध्ये निसर्गप्रेमाची बीजे रोवली जाऊ शकतात. ही संकल्पना लेखाला वैचारिक खोली आणि सामाजिक व्यापकता प्रदान करते.

एकूणच, हा लेख म्हणजे पर्यावरण संरक्षणाची जिवंत, जागृत आणि स्फूर्तिदायी हाक आहे. झाडांचे महत्त्व केवळ उपयुक्ततेपुरते न मर्यादित ठेवता, त्यांना भावनिक, सांस्कृतिक आणि नैतिक संदर्भ देण्याचे कार्य लेखकाने समर्थपणे साधले आहे. त्यामुळे हा लेख वाचकाला विचार करायला, कृती करायला आणि निसर्गाशी आपले नाते नव्याने जोडायला प्रेरित करतो. आशय, भाषा, संवेदना आणि संदेश या सर्व अंगांनी परिपूर्ण असा हा लेख मराठी पर्यावरण साहित्याच्या दालनात एक महत्त्वपूर्ण आणि स्मरणीय ठसा उमटवतो.

©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई 

दिनांक : ०१/०३/२०२६ वेळ :१९:३५