अभिप्राय : ‘एक महिला सरपंच काय करू शकते?’

अभिप्राय : ‘एक महिला सरपंच काय करू शकते?’

प्रकाश सावंत लिखित ‘एक महिला सरपंच काय करू शकते?’ हा लेख केवळ एका गावाच्या परिवर्तनाची कहाणी सांगत नाही, तर लोकसहभाग, नेतृत्व, सामाजिक जाणीव आणि स्त्रीशक्ती यांच्या प्रभावी संयोगातून घडलेल्या क्रांतीचे प्रेरणादायी दर्शन घडवतो. लेखाची मांडणी प्रवाही, आशयघन आणि परिणामकारक असून सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत वाचकाची उत्सुकता टिकवून ठेवते. विषयाची निवड समकालीन आणि सामाजिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची असल्यामुळे हा लेख केवळ माहितीपर न राहता वैचारिक प्रबोधन करणारा ठरतो.

बेला गावातील पर्यावरणीय ऱ्हास आणि त्यातून निर्माण झालेल्या आरोग्यविषयक समस्यांचे वास्तव लेखकाने अत्यंत संवेदनशीलतेने उलगडले आहे. त्यानंतर सरपंच शारदा गायधने यांची दूरदृष्टी, धाडसी निर्णयक्षमता आणि लोकसहभागाच्या बळावर घडवून आणलेल्या परिवर्तनाचे चित्रण प्रभावी ठरते. वृक्षारोपण, ई-वाहने, सौरऊर्जा, कचरा व्यवस्थापन, महिला सक्षमीकरण आणि विद्यार्थ्यांसाठी राबवलेले उपक्रम यांचे वर्णन सुसंगत, सखोल आणि प्रेरणादायी आहे. प्रत्येक उपक्रमामागील सामाजिक आशय स्पष्टपणे अधोरेखित झाल्याने लेख अधिक परिणामकारक बनतो.

भाषाशैली साधी, सुबोध आणि ओघवती असून अलंकारिक स्पर्शामुळे लेखाला साहित्यिक उंची प्राप्त झाली आहे. लेख अत्यंत काटेकोर असून त्यामुळे त्याची विश्वासार्हता अधिक वाढते.

लेखामधून ग्रामविकासाची एक आदर्श संकल्पना उभी राहते. विकास म्हणजे केवळ भौतिक सुविधा नव्हे, तर पर्यावरणसंवर्धन, सामाजिक समता, आरोग्य, शिक्षण आणि स्वावलंबन यांचा समन्वय असतो, ही जाणीव लेख ठळकपणे करून देतो. एका सक्षम महिलेच्या नेतृत्वाखाली लोकसहभागातून संपूर्ण गावाचे कायापालट कसा घडवता येतो, याचे हे जिवंत उदाहरण आहे. त्यामुळे हा लेख इतर ग्रामपंचायतींसाठी दिशादर्शक ठरतो.

एकूणच हा लेख आशय, मांडणी, भाषा आणि सामाजिक उपयुक्तता या सर्व निकषांवर अत्यंत उत्कृष्ट ठरतो. तो केवळ वाचनीय नाही, तर प्रेरणादायी आणि अनुकरणीयही आहे. स्त्रीशक्तीच्या सामर्थ्याचे प्रभावी दर्शन घडवणारा हा लेख वाचकाच्या मनात सकारात्मक परिवर्तनाची उमेद जागवतो. म्हणूनच हा लेख सामाजिक साहित्याच्या क्षेत्रात तो एक आदर्श नमुना मानावा, असे ठामपणे म्हणता येईल.

©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई

दिनांक : २२/०२/२०२६ वेळ : १४:४९