अभिप्राय: ‘श्वासाश्वासात घुमतोय लोककलेचा आनंद’

अभिप्राय: ‘श्वासाश्वासात घुमतोय लोककलेचा आनंद’

प्रकाश सावंत यांचा ‘श्वासाश्वासात घुमतोय लोककलेचा आनंद’ हा लेख म्हणजे आदिवासी जीवनसंस्कृती, निसर्गपूजा आणि लोककलेचा भावपूर्ण उत्सव आहे. तारपा संगीत-नृत्याच्या माध्यमातून लेखकाने आदिवासी समाजाच्या जीवनातील आनंद, श्रद्धा, भक्ती आणि सौंदर्य यांचा मनोज्ञ वेध घेतला आहे. भिकल्या लाडक्या धिंडा यांच्या जीवनप्रवासाचे केलेले चित्रण केवळ एका कलाकाराची कथा सांगत नाही, तर संपूर्ण लोकसंस्कृतीच्या आत्म्याचा साक्षात्कार घडवते. लेख वाचताना वाचक नकळत त्या निसर्गरम्य विश्वात सामावून जातो आणि लोककलेच्या निर्मळ आनंदाचा अनुभव घेतो.

लेखातील वर्णनशैली अत्यंत चित्रमय, प्रवाही आणि हृदयस्पर्शी आहे. तारपावादनाच्या तालावर घडणारे समूहगान, समूहनृत्य, मानवी साखळ्यांचे सर्पिल वळण आणि रात्रीपासून पहाटेपर्यंत रंगणारा आनंदसोहळा — ही दृश्ये वाचकाच्या डोळ्यांसमोर जिवंत उभी राहतात. आदिवासी लोकजीवनातील साधेपणा, सामूहिकता आणि निसर्गाशी असलेली अतूट नाळ लेखकाने अत्यंत परिणामकारक शब्दांत मांडली आहे. त्यामुळे हा लेख केवळ माहितीपर न राहता अनुभूतीचा प्रवास घडवतो.

भिकल्या धिंडा यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे चित्रण लेखाचा आत्मा ठरते. आपल्या पूर्वजांकडून मिळालेला तारपावादनाचा वारसा पुढील पिढीकडे सोपविताना त्यांच्या मनातील अभिमान, कृतज्ञता आणि समाधान लेखात सुंदरपणे उमटते. पुरस्कार, मानसन्मान आणि सरकारी पेन्शन यांचा उल्लेख करताना त्यांनी व्यक्त केलेली साधी, निर्मळ आनंदभावना वाचकाच्या मनाला स्पर्श करून जाते. त्यांच्या दृष्टीने पुरस्कार म्हणजे वैभव नव्हे, तर आदिवासी कला-संस्कृतीचे जिवंत स्मारक आहे, ही भावना लेखाला उच्च नैतिक उंची प्रदान करते.

निसर्गसंरक्षणाविषयी व्यक्त केलेली त्यांची तळमळ लेखाला व्यापक सामाजिक संदर्भ देते. विकासाच्या नावाखाली होणारी वृक्षतोड, जंगलांची नासधूस आणि वन्यजीवांच्या अधिवासाचा ऱ्हास यावर त्यांनी व्यक्त केलेली चिंता केवळ वैयक्तिक नसून ती संपूर्ण मानवजातीसाठी दिलेला इशारा आहे. ‘निसर्ग राहिला तरच आपण राहू’ हा संदेश लेखाच्या केंद्रस्थानी आहे. त्यामुळे तारपा संगीत हे केवळ कला न राहता निसर्गसंवर्धनाचे प्रभावी माध्यम ठरते.

एकूणच ‘श्वासाश्वासात घुमतोय लोककलेचा आनंद’ हा लेख लोककला, निसर्ग आणि जीवनमूल्यांचा सुरेल संगम आहे. तो वाचकाला अंतर्मुख करतो, संवेदनशील बनवतो आणि सांस्कृतिक वारशाचे जतन करण्याची प्रेरणा देतो. तारपा संगीत-नृत्यकलेच्या माध्यमातून लेखकाने आदिवासी संस्कृतीचा आत्मा शब्दबद्ध केला असून हा लेख मराठी लोकसाहित्याच्या दालनात एक मौल्यवान, अर्थपूर्ण आणि दीर्घकाळ स्मरणात राहणारा ठेवा ठरतो.

©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई

दिनांक : ०८/०२/२०२६ वेळ : ०८:३७