अभिप्राय: ‘आम्ही जात त्यागली!’

अभिप्राय: ‘आम्ही जात त्यागली!’

प्रकाश सावंत यांचा ‘आम्ही जात त्यागली!’ हा लेख सामाजिक परिवर्तनाच्या दिशेने नेणारा, वैचारिक प्रबोधन करणारा आणि मानवी मूल्यांची पुनर्स्थापना करणारा अत्यंत प्रेरणादायी दस्तऐवज आहे. जातीय तेढ, धार्मिक द्वेष आणि असहिष्णुतेच्या वाढत्या प्रवाहात सौंदाळा गावाने उचललेले हे क्रांतिकारी पाऊल केवळ गावापुरते मर्यादित न राहता संपूर्ण समाजासाठी दिशादर्शक ठरते. लेखाच्या सुरुवातीलाच लेखकाने वर्तमान सामाजिक वास्तवाचा वेध घेत वाचकाला विचारप्रवृत्त केले असून, त्यातूनच सौंदाळा गावाच्या परिवर्तनशील भूमिकेचे महत्त्व अधोरेखित होते.

लेखात छत्रपती शिवाजी महाराजांपासून ते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महात्मा गांधी, संत तुकाराम, संत ज्ञानेश्वर, साने गुरुजी यांच्यापर्यंतच्या थोर विचारवंतांच्या विचारांची प्रभावी सांगड घातली आहे. या विचारपरंपरेच्या कृतिशील अनुकरणातून सौंदाळा गावाने सामाजिक समतेचा, बंधुभावाचा आणि माणुसकीचा नवा आदर्श निर्माण केला आहे. जात, धर्म, पंथ यांपलीकडे जाऊन माणूस म्हणून एकत्र जगण्याचा संदेश लेखातून ठळकपणे उमटतो. त्यामुळे लेख केवळ माहिती देत नाही, तर परिवर्तनाची प्रेरणाही देतो.

सौंदाळा गावाने घेतलेल्या ‘जातमुक्त ग्रामपंचायत’ या ऐतिहासिक ठरावाचे वर्णन अत्यंत सुस्पष्ट, तर्कसंगत आणि भावनिक परिणाम साधणाऱ्या पद्धतीने केले आहे. ग्रामसभेतील निर्णय, गावकऱ्यांची एकवटलेली भूमिका आणि सरपंच शरद आरगडे यांची प्रगल्भ दृष्टी यांमुळे हा सामाजिक प्रयोग अधिक विश्वासार्ह ठरतो. मानवी रक्ताचा रंग एकच असतो, ही साधी पण गहन भावना लेखाचा आत्मा बनते आणि वाचकाच्या मनात खोलवर रुजते.

गावातील विविध सामाजिक उपक्रमांचे वर्णन लेखाला व्यापक सामाजिक परिमाण देते. रक्तदान, स्वच्छता, शुद्ध पाणीपुरवठा, शिक्षण सहाय्य, वृक्षारोपण, विधवा पुनर्विवाह, कन्यादान, मोबाईल वापर नियंत्रण आणि राष्ट्रगीत उपक्रम यांमुळे सौंदाळा गावाची सर्वांगीण सामाजिक जडणघडण स्पष्ट होते. या उदाहरणांतून गावाची प्रगत, विवेकी आणि संवेदनशील मानसिकता प्रकर्षाने जाणवते. लेख वाचताना सौंदाळा हे केवळ एक गाव न राहता सामाजिक परिवर्तनाचे प्रेरणास्थान बनते.

एकूणच हा लेख सामाजिक जाणीव जागवणारा, मानवी मूल्यांची पुनर्स्थापना करणारा आणि महाराष्ट्राच्या पुरोगामी परंपरेचा गौरव करणारा ठरतो. भाषाशैली प्रवाही, आशय समृद्ध आणि मांडणी प्रभावी असल्यामुळे लेख वाचकाच्या मनात दीर्घकाळ टिकणारा ठसा उमटवतो. ‘आम्ही जात त्यागली!’ हा लेख समाजाला आत्मपरीक्षण करायला भाग पाडणारा, परिवर्तनासाठी प्रेरित करणारा आणि मानवी एकतेचा घोष करणारा एक उत्कृष्ट वैचारिक दस्तऐवज आहे.

©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई

दिनांक : १५/०२/२०२६ वेळ : ०९:३६