लेख – श्रद्धेपासून लोकसेवेपर्यंत : सुधीर साळवींच्या सार्वजनिक प्रवासाची खरी कसोटी

लेख – श्रद्धेपासून लोकसेवेपर्यंत : सुधीर साळवींच्या सार्वजनिक प्रवासाची खरी कसोटी

 

मुंबईच्या सांस्कृतिक जीवनात लालबागचा राजा हे केवळ श्रद्धास्थान नाही; तो लाखो भक्तांच्या भावविश्वाला जोडणारा सामाजिक धागा आहे. या श्रद्धास्थानाशी दीर्घकाळ जोडलेली माणसे व्यापक सार्वजनिक जीवनातही आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण करतात. सुधीर साळवींचा प्रवास याच परिवर्तनाचे उदाहरण आहे. लालबागचा राजा सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळाच्या कार्यकारिणीत गेली ३५ वर्षे असून, त्यापैकी गेली २० वर्षे ते मानद सचिव म्हणून कार्यरत आहेत. म्हणूनच त्यांच्या प्रवासाचे मूल्यमापन केवळ निवडणुकीच्या चौकटीत करणे अपुरे ठरेल.

 

लालबागचा राजा मंडळातील प्रदीर्घ कार्यकाळ हा त्यांच्या सार्वजनिक जीवनाचा महत्त्वाचा आधार आहे. मानद सचिव म्हणून उत्सवाचे नियोजन, व्यवस्थापन आणि विविध समाजोपयोगी उपक्रमांमध्ये त्यांचा सहभाग राहिला. मंडळाच्या सामाजिक कार्याला रक्तदानासारख्या उपक्रमांची जोड मिळाली आहे. श्रद्धेला सेवेची जोड मिळते, तेव्हा सार्वजनिक उत्सवाचे सामाजिक अधिष्ठान अधिक भक्कम होते. भक्ती केवळ दर्शनापुरती न राहता माणसाच्या दुःखात उभी राहते, तेव्हा तिचे खरे सामाजिक रूप प्रकट होते. समाजाशी जोडलेली ही बांधिलकी त्यांच्या सार्वजनिक प्रवासाची महत्त्वाची पार्श्वभूमी ठरते.

 

साळवींचा सार्वजनिक प्रवास सामाजिक क्षेत्रापुरता मर्यादित राहिला नाही. महर्षी दयानंद महाविद्यालय आणि ग्लेनईगल्स हॉस्पिटलमधील विश्वस्त म्हणून त्यांची सामाजिक क्षेत्राशी जोडलेली भूमिका अधोरेखित होते. शिक्षण आणि आरोग्य या समाजाच्या मूलभूत गरजा आहेत. अशा क्षेत्रांशी जोडलेली जबाबदारी प्रतिष्ठेचे नव्हे, तर उत्तरदायित्वाचे व्यासपीठ असते. सार्वजनिक पदाचे मूल्य अधिकारात नसते. त्या पदातून सामान्य माणसाच्या जीवनात किती सकारात्मक बदल घडतो, यावर त्याची खरी प्रतिष्ठा ठरते. सामाजिक बांधिलकीचा हा दृष्टिकोन राजकीय प्रवासालाही व्यापक लोककल्याणाची दिशा देऊ शकतो.

 

लालबागमधील दीर्घ सामाजिक आणि संघटनात्मक कार्यामुळे साळवींची सार्वजनिक ओळख व्यापक झाली. शिवसेनेशी असलेले त्यांचे संबंध पुढे संघटनात्मक स्वरूपात दृढ झाले. २०२४च्या लोकसभा निवडणुकीच्या काळात दक्षिण मुंबईचे लोकसभा समन्वयक आणि शिवडी विधानसभा संघटक म्हणून त्यांनी काम केले. स्थानिक संपर्क, कार्यकर्त्यांशी संवाद आणि संघटनबांधणी ही त्यांच्या राजकीय प्रवासातील महत्त्वाची क्षेत्रे ठरली. मात्र जनसंपर्क ही राजकारणाची सुरुवात असते. जनतेच्या प्रश्नांवर सातत्याने उभे राहणे आणि संघटनात्मक जबाबदारीला लोकहिताची दिशा देणे हीच पुढील कसोटी असते.

 

२०२४मध्ये शिवडी विधानसभा मतदारसंघातून निवडणूक लढविण्याची साळवींची इच्छा चर्चेत आली. मात्र शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाने विद्यमान आमदार अजय चौधरी यांनाच उमेदवारी दिली. उमेदवारी न मिळाल्यानंतर पक्ष सोडतील, अशा चर्चा झाल्या; परंतु साळवींनी पक्षाशी असलेले नाते कायम ठेवले. राजकारणात प्रत्येक इच्छुकाला उमेदवारी मिळतेच असे नाही. अशा वेळी संयम, संघटनेशी असलेले नाते आणि पुढील वाटचाल यांचीही कसोटी लागते. हा टप्पा त्यांच्या पुढील राजकीय भूमिकेची पार्श्वभूमी ठरला.  

 

२०२५मध्ये उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाने साळवी यांची सचिवपदी नियुक्ती केली. मुंबई महानगरपालिका निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर पक्षबांधणीसाठी ही नियुक्ती महत्त्वाची मानली गेली. २०२४च्या संघटनात्मक भूमिकेनंतर मिळालेले सचिवपद त्यांच्या राजकीय प्रवासातील महत्त्वाचा टप्पा ठरले. पक्षाच्या आदेशाने प्रामाणिकपणे काम करत राहण्याची भूमिका साळवींनी व्यक्त केली होती. सचिवपदाचा खरा अर्थ अधिकारात नसून उत्तरदायित्वात आहे. कार्यकर्त्यांना जोडणे, स्थानिक प्रश्नांना राजकीय अजेंड्याच्या केंद्रस्थानी आणणे आणि मतदारांचा विश्वास संपादन करणे यातूनच या जबाबदारीचे यश सिद्ध होईल.

 

याच ठिकाणी सार्वजनिक जीवनातील सर्वांत नाजूक प्रश्न उभा राहतो. धार्मिक श्रद्धा आणि पक्षीय राजकारण यांच्यातील सीमारेषा किती स्पष्ट राहणार? लालबागचा राजा कोणत्याही एका पक्षाचा नाही. तो विविध विचारांच्या आणि सामाजिक स्तरांतील भक्तांचा आहे. त्यामुळे श्रद्धेचे राजकीय भांडवल होऊ नये, ही मंडळाशी संबंधित प्रत्येक सार्वजनिक व्यक्तीची नैतिक जबाबदारी आहे. सामाजिक कार्यकर्त्याला राजकारणात येण्याचा लोकशाही अधिकार नाकारता येणार नाही. प्रश्न राजकारणात प्रवेशाचा नाही. प्रश्न सार्वजनिक विश्वास पक्षीय हितासाठी वापरला जाणार की लोककल्याणाच्या व्यापक सेवेत परिवर्तित केला जाणार, हा आहे. लोकविश्वासाची निरपेक्षता जपणे, हेच पुढील प्रवासाचे महत्त्वाचे मोजमाप ठरेल.

 

साळवींच्या सार्वजनिक प्रवासातील कार्याचे सातत्य विशेषत्वाने अधोरेखित होते. मंडळातील प्रदीर्घ सहभाग, सामाजिक उपक्रमांतील सक्रियता आणि राजकीय संघटनात्मक जबाबदारी यांमधून त्यांच्या सार्वजनिक जीवनाची व्याप्ती स्पष्ट होते. धार्मिक-सामाजिक क्षेत्रातून निर्माण झालेला जनसंपर्क राजकीय क्षेत्रातही उपयोगी ठरू शकतो; मात्र त्या संपर्काचे रूपांतर लोककल्याणाच्या कृतीत झाले, तरच त्याला खरे सार्वजनिक मूल्य प्राप्त होते. पदे बदलत राहतात, जबाबदाऱ्या विस्तारत जातात; परंतु समाजाशी असलेली बांधिलकी, कार्यकर्त्यांशी असलेला संवाद आणि सामान्य माणसाच्या प्रश्नांप्रती संवेदनशीलता टिकवणे हीच दीर्घ सार्वजनिक कारकीर्दीची खरी ओळख ठरते.

 

सुधीर साळवींची वाटचाल ही केवळ एका व्यक्तीची कथा नाही; तिच्यात मुंबईच्या सार्वजनिक जीवनाचे अनेक प्रश्न सामावले आहेत. श्रद्धेपासून सेवेकडे, मंडळाच्या कार्यातून संघटनाकडे आणि जनसंपर्कातून राजकीय जबाबदारीपर्यंत आलेला हा प्रवास नव्या कसोटीसमोर उभा आहे. लालबागच्या राजाशी जोडलेल्या श्रद्धेला सामाजिक सेवेत, सार्वजनिक ओळखीला जनहिताच्या कामात आणि राजकीय जबाबदारीला जनतेच्या प्रश्नांच्या निराकरणाशी जोडण्याची क्षमता त्यांच्या कृतीतून सिद्ध झाली पाहिजे. सार्वजनिक जीवनात पद मिळणे ही उपलब्धी असू शकते; पण जनतेच्या विश्वासाला न्याय देणे हीच खरी कमाई असते. इतिहास पदांची नोंद ठेवतो; मात्र काळाच्या स्मरणात राहतात ती लोकांच्या आयुष्यात परिवर्तन घडवणारी माणसे.

 

©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई

दिनांक: २३/०८/२०२६ वेळ:१४:०४