कविता – माणुसकीची भिक्षा

कविता – माणुसकीची भिक्षा

दाराशी उभा होता तो.

हातात नव्हते भिक्षापात्र, 

पण डोळ्यांच्या काठाशी 

काही न बोललेले दिवस 

शांतपणे थांबले होते.

ओठांवर अलगद उमटले शब्द—

"भिक्षाम देई..."

क्षणभर वाटले, 

तो मागतो आहे मूठभर धान्य, 

एखादी कोरडी भाकरी.

पण त्याच्या नजरेत 

भुकेपेक्षा मोठी 

एक निःशब्द रिक्तता होती.

जणू घर होते, 

दार होते, 

माणसेही होती—

पण कुठेतरी 

आपलेपण हरवले होते.

मी धान्य शोधत होतो, 

तो माणूस.

मी कोठारात, 

तो अंतःकरणात.

तेवढ्यात त्याने 

समोरच्या वडाच्या सावलीकडे पाहिले 

आणि हळूच म्हणाला—

"भूक पोटालाच लागते असे नाही साहेब...

कधी कधी माणूसही

माणसासाठी उपाशी असतो."

त्या शब्दांनी 

माझ्या मनातील 

कितीतरी बंद खिडक्या 

नकळत उघडल्या.

भिक्षाम देई—

असा हात दे, 

ज्याच्या स्पर्शाने 

भीतीचा थरकाप शांत होईल.

अशी ऊब दे, 

जिथे नाती पुन्हा 

श्वास घ्यायला शिकतील.

असा विश्वास दे, 

की तुटलेली वाटही पुन्हा 

पावलांचे स्वागत करेल.

असे आपलेपण दे, 

की परकेपणालाही घर सापडेल.

मी दिले त्याला मूठभर धान्य.

तो हसला.

त्या हास्यात 

कृतज्ञतेपेक्षा अधिक काही होते.

जणू वर्षानुवर्षे जपून ठेवलेले 

एखादे सत्य.

क्षणभर वाटले, 

तो काही मागायला आला नव्हता;

तो आला होता 

माझ्या आत हरवलेला 

माणूस जागवायला.

त्याच्या डोळ्यांत 

आरशासारखी पारदर्शकता होती.

आणि तेव्हाच उमगले—

भिक्षुक तो नव्हता, 

भिक्षुक तर मीच होतो.

कारण आयुष्यभर 

मीच मागत राहिलो होतो—

थोडे सुख, 

थोडी दाद, 

थोडे यश, 

थोडे कौतुक, 

थोडे आपलेपण.

माझ्या इच्छांची झोळी भरत गेली;

पण समाधानाचा झरा 

आत कुठेतरी कोरडाच राहिला.

तो मात्र निघून जाताना 

एक नजर ठेवून गेला—

ज्यात प्रश्न नव्हता, 

उपदेश नव्हता,

फक्त एवढेच जाणवत होते—

देत राहणारे हात 

रिकामे होत नाहीत.

आजही कधी गर्दीने भरलेल्या रस्त्यावर, 

एखाद्या वृद्ध नजरेत, 

एखाद्या उपेक्षित चेहऱ्यात, 

तो स्वर पुन्हा ऐकू येतो—

"भिक्षाम देई..."

आणि मी अन्नाची नव्हे, 

तर माणुसकीची ओंजळ घेऊन 

पुढे सरसावतो.

कारण जगात 

सर्वांत मोठी भूक 

पोटाची नसते.

ती असते 

कोणीतरी आपले म्हणावे 

या प्रतीक्षेची.

ती असते थकलेल्या खांद्यावर 

विश्वासाने विसावणाऱ्या हाताची.

ती असते गर्दीत हरवलेल्या मनाला 

एक घर सापडण्याची.

म्हणून आज कोणी "भिक्षाम देई" म्हणाले, 

की मी धान्य देतोच;

पण त्याहून आधी 

मनाचे दार उघडतो.

कारण कधी कधी 

भाकरी भूक भागवते,

पण एका जिवाला दिलेले आपलेपण

संपूर्ण आयुष्यभर उजेड देत राहते.

©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई

दिनांक: २१/०६/२०२६ वेळ: ००:४५