निबंध - फुलासारखं जगताना : सुगंध, संघर्ष आणि सौंदर्याची जीवननीती

शब्दवेध साहित्य मंच, पुणे

आयोजित

निबंध स्पर्धा

विषय : “फुलासारखं जगताना”

शीर्षक: फुलासारखं जगताना : सुगंध, संघर्ष आणि सौंदर्याची जीवननीती

फूल उमलतं तेव्हा ते केवळ आपल्या देठापुरतं मर्यादित राहत नाही, तर सभोवतालच्या अवकाशाला प्रसन्नतेची नवी ओळख देतं. त्याच्या पाकळ्यांत कोमलता असते, रंगांत जीवनाचा उत्सव दडलेला असतो आणि सुगंधात निरपेक्ष देण्याची दिव्य वृत्ती सामावलेली असते. “फुलासारखं जगताना” हा विषय मानवी जीवनाला सौंदर्य, संवेदना, संघर्षशीलता आणि प्रबोधन यांची अर्थपूर्ण दिशा देणारा आहे. जगणं केवळ श्वासांची मोजदाद नसून आपल्या अस्तित्वाने दुसऱ्यांच्या मनात आनंद, आशा आणि माणुसकीचा दरवळ निर्माण करणं होय, ही जाणीव या विषयातून ठळकपणे पुढे येते. म्हणूनच फुलासारखं जगणं म्हणजे स्वतःचं अस्तित्व जगाला सुंदरतेची, सौजन्याची आणि मूल्यांची भेट बनवणं होय.
काट्यांच्या सान्निध्यात राहूनही फूल हसतमुखाने उमलतं, ही त्याची सर्वात मोठी जीवनशिक्षा आहे. प्रतिकूल परिस्थितीला शरण न जाता स्वतःचा गंध जपण्याची ताकद त्यात असते. मानवी जीवनात संकटं, अपयश, ताणतणाव, स्पर्धा, मत्सर आणि दुःख यांचे काटे सतत सोबत असतात. तरीही जो माणूस वेदनांना पराभव न मानता त्यातून अधिक समर्थ, संयमी आणि प्रकाशमान बनतो, तोच फुलासारखा जगतो. संघर्षांना शाप न समजता त्यांना व्यक्तिमत्त्व घडवणारे शिल्पकार मानणं हीच जीवनाची परिपक्वता आहे. *काट्यांमध्येही उमलण्याची कला ज्याने आत्मसात केली*, त्याच्या आयुष्याला अपयशही नवी उभारी देतं.
फुलाचा सुगंध सर्वांसाठी सारखाच असतो. तो कोणताही भेदभाव करत नाही. हाच समतेचा आणि माणुसकीचा सर्वश्रेष्ठ संदेश आहे. आजच्या काळात नाती व्यवहाराच्या तराजूवर मोजली जातात, माणसं स्वार्थाच्या भिंतींमध्ये अडकतात आणि मनांमधील अंतर वाढतं. अशा वेळी फुलासारखं जगणं म्हणजे आपल्या शब्दांत आपुलकी, कृतीत सहानुभूती आणि वागण्यात समभाव जपणं होय. एखाद्याच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसणारा हात, निराश मनाला दिलासा देणारा शब्द आणि दुसऱ्याच्या यशात मनापासून फुललेला आनंद हीच त्या जीवनसुगंधाची खरी चिन्हं आहेत. *माणुसकीचा दरवळ समाजात विश्वास आणि सहजीवनाची नवी पालवी फुलवतो.*
साधेपणातलं सौंदर्य हे फुलाचं खऱ्या अर्थाने वैशिष्ट्य आहे. फूल आपल्या रूपाचा कधी गर्व करत नाही. शांतपणे उमलून ते जगाला आनंद देतं. आजच्या दिखाऊ आणि आभासी युगात माणूस अनेकदा बाह्य यशाच्या प्रदर्शनात रमतो. अशा वेळी फुलाचा साधेपणाचा संदेश अधिक मौल्यवान ठरतो. नम्रता, संयम, अहंकारशून्यता आणि अंतर्मनाची निर्मळता या गुणांनी व्यक्तिमत्त्वाला दीर्घकाळ टिकणारा आदर मिळतो. "फुलासारखं जगताना" आपल्या कर्तृत्वाचा गवगवा न करता ते इतरांच्या कल्याणासाठी वापरणं हेच खऱ्या अर्थाने मोठेपणाचं लक्षण आहे.
क्षणभंगुर आयुष्यातही फूल जगण्याचा उत्सव साजरा करतं. सकाळी उमललेलं फूल संध्याकाळी कोमेजतं, तरी त्या थोड्याशा वेळात ते असंख्य मनांना आनंद देऊन जातं. मानवी जीवनाचंही तत्त्व याहून वेगळं नाही. आयुष्य किती दीर्घ आहे यापेक्षा ते किती अर्थपूर्ण आहे हे महत्त्वाचं असतं. प्रत्येक दिवसात कृतज्ञता, प्रेम, कर्तव्य आणि सर्जनशीलतेची भर घातली, तर आयुष्य संस्मरणीय बनतं. कटुता, मत्सर, राग आणि भूतकाळाचा अंधार मनात साठवण्यापेक्षा वर्तमान क्षणाला अर्थपूर्ण आणि सुंदर बनवणं हेच फुलासारख्या जगण्याचं सार आहे.
फुलासारखं जगणं म्हणजे केवळ कोमल भावनांत रमणं नव्हे, तर समाजातील दुर्गंधीवर परखडपणे बोट ठेवणंही होय. काही फुलं औषधी असतात; त्यांच्यात जखम भरून काढण्याची ताकद असते. तसंच सजग विचारसरणी समाजातील अन्याय, अंधश्रद्धा, स्त्रीदमन, पर्यावरणाचा ऱ्हास, नैतिक मूल्यांची पडझड आणि संवेदनशून्यता यांसारख्या जखमांवर उपचार करू शकते. *सौंदर्याबरोबर सत्याची ठाम बाजू ज्याच्यात असते, तोच खऱ्या अर्थाने प्रबोधनाचा वाहक ठरतो.*
निसर्गाशी असलेलं फुलाचं नातं त्याच्या अस्तित्वाचा मूलाधार आहे. माती, पाणी, सूर्यप्रकाश आणि ऋतू यांच्या सान्निध्यात ते फुलतं. मानवी जीवनातही निसर्गाशी नातं जपणं अत्यावश्यक आहे. आधुनिक यांत्रिक जीवनामुळे मन कोरडं होत चाललं आहे आणि पर्यावरणीय संकटं अधिक गडद होत आहेत. अशा वेळी वृक्षारोपण, जलसंधारण, स्वच्छता, जैवविविधतेचं रक्षण आणि पर्यावरणपूरक जीवनशैली यांचा स्वीकार करणं म्हणजे पृथ्वीला फुलासारखं जपणं होय.
फूल स्वतःसाठी कमी आणि इतरांसाठी अधिक फुलतं. स्वागताच्या प्रसंगी, देवपूजेत, सन्मानाच्या क्षणी किंवा दुःखाच्या वेळी श्रद्धांजली म्हणूनही त्याची उपस्थिती अर्थपूर्ण ठरते. मानवी जीवनाचं सारही देण्यातच दडलं आहे. ज्ञान, वेळ, प्रेम, सहकार्य, संवेदना, संस्कार आणि क्षमा यांची मुक्त उधळण करणारा माणूसच इतरांच्या स्मरणात दीर्घकाळ राहतो. समाजातील वंचितांना हात देणं, पुढच्या पिढीला मूल्यांची शिदोरी देणं आणि दुःखी मनांत आशेचा दीप प्रज्वलित करणं हीच फुलासारख्या जीवनाची सर्वोच्च फलश्रुती आहे.
शेवटी, "फुलासारखं जगताना" ही केवळ सुंदर उपमा नाही, तर जीवन समृद्ध करणारी व्यवहार्य जीवननीती आहे. काट्यांत राहूनही हसत उमलणं, अल्पकाळात दीर्घकाळ टिकणारा सुगंध देणं, नम्रतेतून मोठेपणा जपणं, समाजातील जखमांवर प्रबोधनाचा स्पर्श करणं आणि निसर्गाशी सुसंवाद राखणं या सर्व मूल्यांची सांगड घातली, तर जीवन खऱ्या अर्थाने सुंदर, प्रेरणादायी आणि स्मरणीय ठरतं. *“फूल कोमेजलं तरी त्याचा सुगंध काळाच्या पलीकडे दरवळत राहतो; तसंच माणसानेही आपल्या विचारांनी, कृतींनी आणि प्रेमळ अस्तित्वाने जगाच्या मनात चिरंतन राहावं.”*

©गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर, मुंबई
दिनांक : ०३/०४/२०२६ वेळ : २०:४३